Chúc mừng BẠN Trần Thị Phương Thảo - THPT Cao Bá Quát - Hà Nội Đã giành chiến thắng cuộc thi Tuần 2 - Tháng 1 - Quý 1
Tuần 2 - Tháng 1 - Quý 1

Sóng lừng - bí mật của biển cả

Minh Tâm |  22/12/2015 16:00 Chia sẻ:

Những người đi biển thường gặp rất nhiều hiểm nguy trên đại dương, nơi mà thời tiết diễn biến rất thất thường đe dọa sức khỏe, tính mạng của họ bất cứ thời điểm nào. Trong những nguy hiểm đó, sóng thần và sóng lừng được xem như hai thảm họa không thể tránh được với thủy thủ, ngư dân. Trong khi sóng thần được xem như hệ quả của hoạt động kiến tạo của vỏ Trái Đất, được nghiên cứu kĩ lưỡng và có thể dự báo trước, thì sóng lừng thực sự là một “hạt dẻ” khó nhằn đối với bất cứ nhà khoa học nào. Vậy sóng lừng là gì?

Mô tả về sóng lừng

Mặt biển yên lành, không một gợn gió, không có một dấu hiệu gì, bất thình lình, một "bức tường nước" khủng khiếp nhô lên rồi ập xuống, biến mất. Nhìn bên ngoài, sóng lừng truyền thành từng đợt liên tiếp nhau có dạng hình luống, đầu sóng tròn, sườn sóng thoải. Đấy là những gì mà loài người chúng ta đã mô tả về sóng lừng. Nó thực sự diễn ra rất nhanh chóng và đột ngột, và nếu bất cứ phương tiện giao thông đường biển nào lọt vào tầm hoạt động của sóng lừng, điều đó thực sự sẽ là một thảm họa đối với chúng.

E:\sóng lừng 1.jpg

Những ghi chép về sóng lừng

Không nổi tiếng như người anh em “sóng thần”, nhưng như vậy không có nghĩa là sức mạnh của sóng lừng bị xem thường. Sau đây là một số vụ việc về sóng lừng nổi tiếng nhất thế giới:

- Chiếc tàu chở dầu khổng lồ Esso Langedoc mang quốc tịch Panama đã gặp sóng lừng ở vùng biển thuộc Ấn Độ Dương, gần Nam Phi, khiến cho Hai thuỷ thủ bỏ. Theo lời kể của thuyền phó Phillip Leageour, lúc bất giờ thời tiết tuy không tốt song chưa thể gọi là biển động . Bất ngời từ mặt biển cách mạn tàu bên phải vài chục mét, một bức tường bằng nước dài hàng nghìn mét đột ngột dựng lên, chồm tới với cái lưỡi xoắn cuộn trên đầu, càn băng qua con tàu, chạy tiếp rồi đổ ụp xuống cách mạn trái tàu vài trăm mét. Buồng chỉ huy cao ngất nghểu, cả ngọn ăng ten là khoảng 30 mét tính từ mặt nước, vậy mà tất cả đều chìm ngập trong nước khi con sóng lướt qua. Sau phút kinh hoàng ấy, người ta thấy thiếu hai trong số các thuỷ thủ bấy giờ đang làm việc trên boong. Họ đã bị luỹ nước cuốn theo và nhận chìm xuống đáy biển khi nó đổ sụp xuống.

- Chiếc tàu chở dầu Esso Langedoc còn được xem là may mắn khi đối mặt với sóng lừng. Vào năm 1980, trong vùng biển Nhật Bản, chiếc tàu chở hàng Derbeashir của Anh đã bị một con sóng lừng đổ ụp lên đầu và nhấn chìm ngay tức khắc. Toàn bộ thuỷ thủ đoàn 44 người bỏ xác đáy biển.

- Năm 1995, trên vùng biển Bắc của Nga, sóng lừng đã quét sạch mọi thứ trên một giàn khoan dầu của hãng Staoil cao 41m so với mặt biển. Điều lạ kì rằng chiều cao của sóng thần cũng không đạt được tới mức kỉ lục như vậy

Vậy sóng lừng từ đâu tới

Gió tạo nên sóng và chiều cao của sóng phụ thuộc và sức gió, thời gian thổi của gió và diện tích mặt nước mà gió thổi qua. Giả sử một cơn bão có gió cấp 12 (khá hiếm) lướt qua từ eo biển Trung Mỹ, băng qua bề mặt Thái Bình Dương, đến vùng biển Đông của Việt Nam, vượt quãng đường xấp xỉ 18.000 km, thì sau một giờ di chuyển, nó tạo được những con sóng có độ cao trung bình 4,2 mét. Theo các tính toán, sau một ngày đêm, sóng do cơn bão này tạo ra sẽ cao trung bình 14,1 mét, sau một tuần, sóng đạt 20,7 mét, nhưng rồi dừng ở đó, không thể cao hơn được nữa, do nhiều yếu tố cản trở, trong đó quan trọng nhất là trọng lực.

Vậy từ đâu sinh ra những con sóng lừng cao hơn 25 mét? Lại càng khó hiểu khi sóng lừng cao trên 30 m thường xuất hiện vào những lúc biển tốt, hoàn toàn không có gió lớn. Ngày 27/2/2003, tàu Perm của hải quân Nga đo được chiều cao của một con sóng lừng thuộc vào hàng kỷ lục: 34 mét - bằng chiều cao của tòa nhà 12 tầng! Các nhà khoa học còn cho rằng có thể có những con sóng lừng cao trên 50 mét dù cho đến nay chưa ai bắt gặp. Về lý thuyết, sóng lừng có thể xuất hiện trong lúc biển động và nếu một con sóng lừng trên 30 mét "đội" trên đầu mình một con sóng 20 mét do gió tạo ra thì chiều cao tổng cộng rõ ràng trên 50 mét. Xác suất xảy ra điều này là rất thấp, song không phải là bằng không. Vụ việc sóng lừng đánh vào giàn khoan dầu ở Nga được nghi ngờ là do con sóng mẹ nêu trên gây ra

Trong khuôn khổ chương trình lớn MaxWave của Cơ quan vũ trụ châu Âu có một dự án mang tên WaveAtlas (Bản đồ sóng) với nhiệm vụ phát hiện hoặc dự báo về sóng lừng nhằm cảnh báo cho tàu thuyền trên các hải trình quan trọng. Các nhà khoa học thực hiện dự án này không thể nào lý giải nổi hiện tượng sóng lừng xuất hiện đơn lẻ nhưng cũng có thể xuất hiện thành cặp, thậm chí thành bộ ba, bộ bốn, bộ năm song song nhau. Lại nữa, sóng lừng có thể bất ngờ nhô lên, đứng nghễu nghện vài phút rồi đổ sụp xuống, tan biến không để lại dấu vết, nhưng cũng có thể lừng lững tiến bước vượt hàng nghìn kilomét như bức tường nước di động, thậm chí cả trong trường hợp xuất hiện thành bộ ba, bộ bốn. Tất nhiên cần có một lực tác động tức thời dâng nước lên cao thành sóng lừng, nhưng lực nào giữ cho sóng chắc chân trên đường "hành quân" nghìn dặm?


Sóng lừng quả là một thứ "hạt dẻ" khó nhằn đối với các nhà nghiên cứu vì chúng không phụ thuộc bất cứ quy luật tự nhiên hay nguyên tắc vật lý nào cả. Trên quan điểm toán học, một số người cho rằng sóng lừng là tích hợp của nhiều con sóng nhỏ, song xem ra thuyết này không vững, vì khi có sóng lừng xuất hiện ngay trong điều kiện trời yên biển lặng. Trên quan điểm hải dương học, số khác lại cho rằng ở những nơi mà gió đang thổi ngược chiều cản trở dòng hải lưu bỗng yếu đi, dòng chảy đột ngột tăng tốc, phần nước chảy nhanh ở đằng sau va chạm với khối nước chảy chậm ở phía trước gây ra hiện tượng sóng lừng. Thuyết này tuy có vẻ có lý, song lại không thể áp dụng để lý giải sóng lừng vùng biển Bắc, nơi không hề có dòng hải lưu nào cả.

Một số khác nữa vận dụng kiến thức vật lý địa cầu, cho rằng ở một số nơi trên trái đất, đặc biệt trên các đại dương, có những điểm mà trọng lực có những biến thiên nhất định; nếu ở đó lực hút của Trái đất cao hơn mức bình thường thì sẽ tạo ra vùng lõm trên mặt biển, trường hợp ngược lại - tạo vùng lồi (trên thực tế, các nhà du hành vũ trụ quả có quan sát được những vùng lồi hoặc lõm như thế trên bề mặt các đại dương). Dưới tác động của lực quay trái đất, kết hợp nhiều yếu tố khác, ven rìa các vùng lồi - lõm này rất có thể xuất hiện sóng lừng. Nhưng điều lạ là sóng lừng vẫn thường xuất hiện ngay cả ở những nơi mà lực hút trái đất tỏ ra bình thường và trên mặt biển chẳng có vùng lồi hay lõm nào cả.

Sóng lừng trong nghệ thuật

E:\sóng lừng.jpg

Sóng Lừng ở Kanagawa

Họa sĩ Katsushika Hokusai (1760-1849) là chuyên gia hàng đầu về nghệ thuật trong thời kỳ Edo. Hokusai được biết đến nhiều nhất với tư cách là tác giả của loạt tranh in bằng khung gỗ , bộ họa “36 cảnh núi Phú Sĩ ”, trong đó tác phẩm "Sóng Lừng ở Kanagawa" đã trở thành biểu tượng của Nhật Bản và được xuất bản trên bình diện quốc tế. Bức tranh của ông ngoài việc thể hiện hình tượng nghệ thuật đặc sắc, còn cho chúng ra thầy được cấu trúc và sức mạnh của ngọn sóng, với những ngọn sóng thấp ở phía trước là con sóng cả ở trung tâm với điểm cao nhất, thể hiện nét đắc trưng của biển cả. Màu sắc và chiều sâu của bức tranh thể hiện sức mạnh của thiên nhiên. Tuy nhiên trong đó, con thuyền nhỏ bé không hề chùn bước, những ngư dân không hề hoảng loạn mà bình tình, đoàn kết vượt qua con sóng lớn, một tinh thần đặc trưng của con người Nhật Bản.

 

Gửi bình luận của bạn

Luật chơi

Luật chơi quy định các thí sinh tham dự cuộc thi phải tuyệt đối tuân thủ..

Bản đăng ký

Tham gia đăng ký ngay đợt đầu tháng này

Các thủ tục

Tìm hiểu các thủ tục để tham dự cuộc thi

  • 460 Huỳnh Nguyễn Hồng Chiến

    Họ tên: Huỳnh Nguyễn Hồng Chiến

    Ngày sinh: 27/07/1997

    Trường học: THPT Chuyên Lê Quý Đôn - Ninh Thuận

    Điểm số: 460

    Cuộc thi: Tuần 2 - Tháng 3 - Quý 2 - Năm thứ 15

  • 380 Lê Duy Bách

    Họ tên: Lê Duy Bách

    Ngày sinh: 24/07/1998

    Trường học: THPT Chuyên HN Amsterdam

    Điểm số: 380

    Cuộc thi: Quý 1 - Năm thứ 16

  • 360 Văn Viết Đức

    Họ tên: Văn Viết Đức

    Ngày sinh: 01/08/1997

    Trường học: THPT Thị xã Quảng Trị - Quảng Trị

    Điểm số: 360

    Cuộc thi: Tuần 3 - Tháng 1 - Năm thứ 15

  • 350 Nguyễn Quang Anh

    Họ tên: Nguyễn Quang Anh

    Ngày sinh: 13/12/1997

    Trường học: THPT Chuyên Quốc Học - Thừa Thiên Huế

    Điểm số: 350

    Cuộc thi: Tuần 3 - Tháng 2 - Quý 2 - Năm thứ 15

  • 345 Phan Tiến Tùng

    Họ tên: Phan Tiến Tùng

    Ngày sinh: 01/01/1999

    Trường học: THPT Chuyên Nguyễn Du - Đắk Lắk

    Điểm số: 345

    Cuộc thi: Quý 4 - Năm thứ 16

  • 345 Mai Thị Minh Huyền

    Họ tên: Mai Thị Minh Huyền

    Ngày sinh: 01/01/1998

    Trường học: THPT Chuyên Lam Sơn - Thanh Hóa

    Điểm số: 345

    Cuộc thi: Tuần 3 - Tháng 2 - Quý 4 - Năm thứ 16

TT Ghi hình Ghi chú
1 19/08/2015 14h30: Tháng 2 - Quý 1 - O16
2 18/08/2015 14h30: Tuần 2 - Tháng 2 - Quý 1 - O16
3 18/08/2015 19h00: Tuần 3 - Tháng 2 - Quý 1 - O16
4 17/08/2015 14h30: Tuần 1 - Tháng 2 - Quý 1 - O16
5 16/08/2015 9h00: TT Chung kết năm 15
6 14/08/2015 14h30: Tháng 1 - Quý 1 - O16
7 13/08/2015 14h30: Tuần 2 - Tháng 1 - Quý 1 - O16
8 13/08/2015 19h00: Tuần 1 - Tháng 1 - Quý 1 - O16
9 12/08/2015 19h00: Tuần 3 - Tháng 1 - Quý 1 - O16
10 20/05/2015 14h30: Cuộc 11: Quý 4
11 19/05/2015 14h30: Cuộc 10
12 18/05/2015 14h30: Cuộc 8
13 18/05/2015 19h00: Cuộc 9
14 17/05/2015 14h30: Cuộc 6
15 17/05/2015 19h00: Cuộc 7
16 16/05/2015 14h30: Cuộc 4
17 16/05/2015 19h00: Cuộc 5
18 15/05/2015 14h30: Cuộc 2
19 15/05/2015 19h00: Cuộc 3
20 14/05/2015 19h00: Cuộc 1
21 02/03/2015 14h30: Quý 3
22 01/03/2015 14h30: Tuần 1 - Tháng 1 - Quý 4
23 01/03/2015 19h00: Tuần 2 - Tháng 1 - Quý 4
24 28/02/2015 14h30: Tháng 2 - Quý 3
25 28/02/2015 19h00: Tháng 3 - Quý 3
26 27/02/2015 9h00: Tuần 1 - Tháng 3 - Quý 3
27 27/02/2015 14h30: Tuần 2 - Tháng 3 - Quý 3
28 27/02/2015 19h00: Tuần 3 - Tháng 3 - Quý 3
29 26/02/2015 14h30: Tuần 2 - Tháng 2 - Quý 3
30 26/02/2015 19h00: Tuần 3 - Tháng 2 - Quý 3
31 25/02/2015 19h30: Tuần 1 - Tháng 2 - Quý 3
32 05/12/2014 14h30: Tháng 1 - Quý 3 - Năm 15
33 05/12/2014 19h30: Quý 2 - Năm 15
34 04/12/2014 14h30: Tuần 2 - Tháng 1 - Quý 3 - Năm 15
35 04/12/2014 19h30: Tuần 3 - Tháng 1 - Quý 3 - Năm 15
36 03/12/2014 14h30: Tuần 1 - Tháng 1 - Quý 3 - Năm 15
37 03/12/2014 19h30: Tháng 3 - Quý 2 - Năm 15
38 02/12/2014 14h30: Tuần 2 - Tháng 3 - Quý 2 - Năm 15
39 02/12/2014 19h30: Tuần 3 - Tháng 3 - Quý 2 - Năm 15
40 01/12/2014 14h30: Tuần 1 - Tháng 3 - Quý 2 - Năm 15
41 01/12/2014 19h30: Tháng 2 - Quý 2 - Năm 15
42 30/11/2014 14h30: Tuần 2 - Tháng 2 - Quý 2 - năm 15
43 30/11/2014 19h30: Tuần 3 - Tháng 2 - Quý 2 - Năm 15
44 29/11/2014 19h30: Tuần 1 - Tháng 2 - Quý 2 - Năm 15
45 24/07/2014 Ghi hình C3 (Tuần 3 - Tháng 1 - Quý 1 - O14)
46 25/08/2013 Ghi hình C4 (Tháng 1 - Quý 1 - O14)
47 11/08/2013 Ghi hình C2 (Tuần 2 - Tháng 1 - Quý 1 - O14)
48 04/08/2013 Ghi hình C1 (Tuần 1 - Tháng 1 - Quý 1 - O14)
Sự kiện
13/ 08
  • Ngày Tay Trái - Ngày quốc tế cho người thuận tay trái